Makale Bilgileri / Article Information

Yıl / Year: 2025 | Cilt / Volume: 9 | Sayı / Issue: 3 | Sayfa / Page(s): 166-190
Sayı Yayın Zamanı / Issue Published: 30 / 12 / 2025 | İnceleme Makalesi
DOI:

Öz/Özet

Bu çalışma, boşandığı eşiyle fiilen birlikte yaşayanlara yönelik düzenleme üzerinden, ölüm aylığının bağlanması ve kesilmesine ilişkin mevzuattaki haksız ayrımları ve bunların Anayasaya uygunluğunu incelemektedir. 5510 sayılı Kanun’un 56. maddesi, “muvazaalı boşanma”ları önleme amacı taşısa da, yalnızca eski eşle birlikteliğe yaptırım uygulayarak eşitlik ilkesini ihlal etmekte, özel hayatın gizliliğine ve aile hayatının korunmasına zarar vermektedir. Ayrıca fiilen birlikte yaşama kavramının tanımsızlığı, ispat ve denetim sorunlarına yol açmakta, uygulamada da coğrafya ve yürürlük tarihi gibi konum ve zaman kriterlerine göre farklılaşmalar yaratmaktadır. Öğretide düzenlemeyi haklı bulan görüşler çoğunlukla, hakkın kötüye kullanımı niteliğindeki yaygın fiili durumun savunulamayacağından hareketle girişilen, kerhen meşrulaştırmalara dayanmakta, ancak anayasal değerlendirmeden kaçınmaktadır. Bu sorunun esasen ölüm sigortası hak sahipliği düzenlemesinde norm ve standart birliği kurulamamış olmasından kaynaklandığını savunan çalışmamız, çözüm yolu olarak, mer’i hukuk bakımından ölüm aylığı ve gelirinde hak sahibi sayılan çocuklar arasında mevcut bulunan cinsiyet temelli ayrımların kaldırılması ve hak sahipliğine ilişkin mevzuatın eğitim ve istihdama katılımı teşvik edecek tarzda değiştirilmesi önerisinde bulunmaktadır. Evliliğin tüm çocuklar için aylığın kesilme gerekçesi olmaktan çıkarılması, doğal olarak bu kimseler için “muvazaalı boşanma” yoluyla aylıktan yararlanma girişimlerini de sona erdirecek, sonuç olarak 5510 sayılı Kanunun Anayasal ilkelerle çelişen md. 56/son düzenlemesi ilga edilerek bu hukuki sorunun halli mümkün hale gelecektir.

Anahtar Kelimeler: Ölüm aylığı hak sahipliği. Norm ve standart birliği. Haksız ayrım.

Abstract

This study examines the unjust distinctions in the legislation governing the granting and termination of survivors’ pensions, focusing on the regulation concerning individuals who continue to cohabit with their former spouses after divorce, and evaluates the constitutional compatibility of these provisions. Although Article 56 of Law No. 5510 aims to prevent “sham divorces,” it violates the principle of equality by imposing sanctions solely on post-divorce cohabitation with a former spouse, thereby undermining the right to privacy and the protection of family life. The absence of a clear definition of cohabitation further creates problems of proof and supervision, leading in practice to discrepancies based on geographical location and the date of entry into force. Academic arguments that defend the provision generally rely on reluctant rationalizations grounded in the claim that widespread abuse of rights cannot be justified, yet they avoid constitutional scrutiny. Arguing that the problem essentially stems from the lack of normative and standard uniformity in determining survivors’ pension entitlements, this study proposes as a solution the removal of gender-based distinctions presently applicable to beneficiaries of survivors’ pensions and benefits, and the amendment of entitlement rules in a manner that encourages education and labor-market participation. Eliminating marriage as a ground for termination of benefits for all children would naturally put an end to attempts to secure pensions through “sham divorce,” and the annulment of the constitutionally inconsistent final clause of Article 56 of Law No. 5510 would thereby render this legal issue resolvable.

Keywords: Entitlement to survivors’ pension. Uniformity of norms and standards. Unjustified differentiation

52 kere |     41 kere